Πέμπτη, 1 Ιανουαρίου 2015

Πρωτοχρονιάτικα έθιμα από όλη την Ελλάδα


Πρωτοχρονιά, πρώτη ημέρα ενός καινούργιού χρόνου και όλη η Ελλάδα γιορτάζει με το... δικό της μοναδικό τρόπο καθώς η ημέρα καλύπτεται από ένα πλήθος λαϊκών εθίμων που οι ρίχες τους χάνονται στο χρόνο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ήθη και τα έθιμα της κάθε περιοχής που «χρωματίζουν» τις γιορτινές αυτές ημέρες. Σας παρουσιάζουμε μερικά από αυτά:

Ξάνθη: Πρασόπιτα αντί για βασιλόπιτα

Οι νοικοκυρές ανοίγουν φύλλο και παρασκευάζουν μια πίτα με πράσο, κιμά και κύμινο, που ψήνεται σε παραδοσιακό ταψί (σινί). Έχει φλουρί όπως όλες οι βασιλόπιτες, ενώ τα παλιότερα χρόνια τη σέρβιραν πάνω σε χαμηλό ξύλινο τραπέζι, τον σορβά.

Θάσος: Το σκόρπισμα των φύλλων

Πρόκειται για ένα πολύ παλιό έθιμο κατά τη διάρκεια του οποίου όλοι κάθονται γύρω από το αναμμένο τζάκι, τραβούν την ανθρακιά προς τα έξω και ρίχνουν γύρω στ’ αναμμένα κάρβουνα φύλλα ελιάς, βάζοντας στο νου τους από μια ευχή χωρίς όμως να την πουν στους άλλους. Όποιου το φύλλο γυρίσει περισσότερο, εκείνου θα πραγματοποιηθεί και η ευχή του.

Καβάλα: Κάλαντα και φωτιές

Ένα πολύ παλιό έθιμο, προερχόμενο από τα χρόνια της τουρκοκρατίας, είναι το εξής: τα αγόρια που θα φύγουν στρατιώτες τη νέα χρονιά, συγκεντρώνουν μεγάλες στοίβες από ξύλα στην πλατεία. Την παραμονή ανάβουν μια μεγάλη φωτιά και ψέλνουν τα κάλαντα. Με το που ο δείκτης δείξει δώδεκα, ξεκινά το παραδοσιακό γλέντι με τσίπουρο και γλυκά. Σε άλλες περιοχές της Καβάλας, το μικρότερο μέλος της οικογένειας μεταφέρει μια πέτρα στο εσωτερικό του σπιτιού για να είναι στέρεο και γερή η οικογένεια, ενώ τα μικρότερα παιδιά κάνουν ποδαρικό σε όλα τα σπίτια του κάθε οικισμού, μπαίνοντας με το δεξί. Για την καλή τύχη που φέρνουν, ανταμείβονται από τους ιδιοκτήτες με δώρα και γλυκά.

Ανατολική Μακεδονία: Οι Μωμόγεροι

Με ρίζες από τον Πόντο, οι Μωμόγεροι αναβιώνουν κάθε χρόνο στους Σιταγρούς και στην Πλατανιά της Δράμας, αλλά και αλλού. Πρόκειται για ένα είδος λαϊκού παραδοσιακού θεάτρου, όπου οι πρωταγωνιστές μιμούνται γεροντικά πρόσωπα, εξ ου και η ετυμολογία της λέξης «μωμόγερος».

Έθιμο από τις Καστανιές της Ανατολικής Θράκης

Τη βασιλόπιτα την έκαναν φυλλωτή, βάζοντας γόμο (γέμιση) πλιγούρι και η νοικοκυρά τη σταύρωνε τρεις φορές με τον παρά και ύστερα τον έχωνε στο ζυμάρι. Έβαζε επίσης πελεκούδι από την πόρτα ή κλαρί για το σπίτι, κουκί στάρι για τα χωράφια, σταφίδα για το αμπέλι, κομματάκια τυρί για τα πρόβατα, άχερο για τα γελάδια. Την παραμονή το βράδυ έβαζαν στο τραπέζι εννιά ειδών φαγητά και πολλών ειδών οπωρικά, στη μέση τη βασιλόπιτα, τρία ψωμιά κι ένα κεράκι αναμμένο στο ένα ψωμί. Αφού έτρωγαν έκοβαν την πίτα και σε όποιον έπεφτε ο παράς, έλεγαν πως εκείνος «βασίλεψε». Τον «βασιλεμένο» παρά τον έριχναν μέσα σε ποτήρι με κρασί, έπιναν από λίγο και εύχονταν «και του χρόνου καλύτερα». Τον παρά τον άφηναν στα εικονίσματα και τον επόμενο χρόνο τον έβαζαν στην άλλη πίτα.

Σάμος: Η «προβέντα» και τα «μουλιστρίνα»

Εκτός από τη βασιλόπιτα, οι γυναίκες της Σάμου φτιάχνουν και την «προβέντα». Πρόκειται για ένα πιάτο με γλυκά που κρίνει τη νοικοκυροσύνη της Σαμιώτισσας. Απαραίτητο έθιμο κάθε σπιτιού είναι το σπάσιμο του ροδιού και το σκόρπισμα των σπόρων του ώστε να γεμίσει το σπίτι ευτυχία και υγεία, ενώ οι τυχεροί που θα κάνουν ποδαρικό παίρνουν τα «μπουλιστρίνα», το γνωστό σε όλους χαρτζιλίκι.

Χίος: Κατασκευή πλοίων σε σμίκρυνση

Την παραμονή της πρωτοχρονιάς, όποιες ενορίες επιθυμούν κατασκευάζουν (βάσει μακέτας) πλοία -πολεμικά ή εμπορικά- σε σμίκρυνση. Αυτά συναγωνίζονται μεταξύ τους ως προς την ποιότητα κατασκευής και ως προς την ομοιότητα με τα πραγματικά πλοία, ενώ το πλήρωμα του κάθε πλοίου τραγουδά κάλαντα.

Λάρισα: «Μπαμπαλιούρια»

Με ρίζες από τη Διονυσιακή λατρεία, τα Μπαμπαλιούρια αναβιώνουν στη Θεσσαλία και ειδικά σε ορισμένα χωριά της Λάρισας. Εκεί, οι άντρες φορούν την στολή των Μπαμπαλιούρηδων: Κουδούνια, μια μάσκα από προβιά ζώου (τη λεγόμενη "φουλίνα") κι ένα ξύλινο κυρτό σπαθί. Με τη λήξη της λειτουργίας, τα Μπαμπαλιούρια ξεχύνονται στους δρόμους, συνοδεία του αδελφογύρτη ο οποίος κρατάει έναν κουμπαρά και μαζεύει τα χρήματα που προσφέρει ο κόσμος. Όποιον δε δώσει κάτι, δεν τον αφήνουν να πάει στο σπίτι του και… τον απειλούν με το σπαθί τους! Μετά τη λειτουργία τα Μπαμπαλιούρια τριγυρνούν στις πλατείες, στα σοκάκια, ακόμα και σε μαγαζιά, μέχρι το ξημέρωμα.

Επτάνησα: Κολόνιες

Οι Επτανήσιοι γιορτάζουν πηγαίνοντας στην εκκλησία, τρώγοντας, πίνοντας, τραγουδώντας αλλά και κάνοντας αστεία ο ένας στον άλλο. Το βράδυ της παραμονής της πρωτοχρονιάς, γεμάτοι χαρά για τον ερχομό του νέου χρόνου κατεβαίνουν στο δρόμο κρατώντας μπουκάλια με κολόνια και ραίνουν ο ένας τον άλλο τραγουδώντας «ήρθαμε με ρόδα και με ανθούς να σας ειπούμε χρόνους πολλούς». Και η τελευταία ευχή του χρόνου που ανταλλάσσουν είναι «καλή αποκοπή» δηλαδή «με το καλό να αποχωριστούμε τον παλιό χρόνο».

Κυκλάδες: Καλοί οιωνοί

Οι Κυκλαδίτες θεωρούν καλό οιωνό να φυσάει βοριάς την πρωτοχρονιά. Επίσης θεωρούν καλό σημάδι αν έρθει στην αυλή τους περιστέρι τη μέρα αυτή. Αν όμως πετάξει πάνω από το σπιτικό τους κοράκι, τους βάζει σε σκέψεις μελαγχολικές ότι τάχα τους περιμένουν συμφορές.

Πελοπόννησος: Το σπάσιμο του ροδιού

Το πρωί της πρωτοχρονιάς, η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία και ο νοικοκύρης κρατάει στην τσέπη του ένα ρόδι για να το λειτουργήσει. Γυρνώντας σπίτι, πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας -δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του- και έτσι να είναι ο πρώτος που θα μπει στο σπίτι για να κάνει το καλό ποδαρικό, με το ρόδι στο χέρι. Μπαίνοντας μέσα με το δεξί, σπάει το ρόδι πίσω από την εξώπορτα και ταυτόχρονα λέει «με υγεία, ευτυχία και χαρά το νέο έτος κι όσες ρώγες έχει το ρόδι, τόσες λίρες να έχει η τσέπη μας όλη τη χρονιά». Τα παιδιά μαζεμένα γύρω κοιτάζουν αν οι ρώγες είναι τραγανές και κατακόκκινες. Όσο γερές κι όμορφες είναι οι ρώγες, τόσο χαρούμενες κι ευλογημένες θα είναι οι μέρες που φέρνει μαζί του ο νέος χρόνος.

Κρήτη: Κρεμμύδι για γούρι

Το σκυλοκρέμμυδο ή κρεμμύδα (scilla matirima) είναι συνηθισμένο άγριο φυτό της Κρήτης που μοιάζει με μεγάλο κρεμμύδι. Τα ζώα δεν το τρώνε γιατί έχει δηλητήριο που μπορεί να προκαλέσει δερματικό ερεθισμό από επαφή. Ακόμα και να το βγάλεις απ' τη γη και να το κρεμάσεις, δεν παύει να βγάζει νέα φύλλα και άνθη. Ο λαός πιστεύει ότι αυτή τη μεγάλη ζωτική δύναμη μπορεί να τη μεταδώσει σε έμψυχα και άψυχα, γι' αυτό την πρωτοχρονιά κρεμά σκυλοκρέμμυδο στα σπίτια του.

Ηράκλειο Κρήτης: Μπουγάτσα

Κάθε χρόνο, η πρωτοχρονιά στην Κρήτη συνοδεύεται από μεγάλη κατανάλωση μπουγάτσας. Σε όλους τους δρόμους του Ηρακλείου στήνονται υπαίθριοι πάγκοι, για να είναι γλυκιά η πρώτη γεύση που θα πάρουν οι κάτοικοι του νησιού.

Δεν υπάρχουν σχόλια: